پــــــــــــــــــنار (وبلاگ کوهنوردی )

رفع علایم بیماری ارتفاع با هم هوایی:عموما این علایم ناخوشایند در ظرف 2 تا 3 روز از بین می روند به خصوص اگر شما در این مدت به ارتفاعات بالاتر نروید که به این کار اصطلاحا هم هوایی می گویند. پس از این کار شما می توانید آهسته آهسته بالاتر بروید هرچند ممکن است باز برخی از این علایم به سراغ شما بیایند. میزان زمان هم هوا شدن افراد با یکدیگر مختلف است و ممکن است برای فردی که معمولا در ارتفاعات بسر میبرد 1 تا 2 روز و برای افرادی که در سطح نزدیک به دریا و شهرهای ساحلی زندگی می کنند 1 هفته طول بکشد. در هر حال توجه کنید رفتن ناگهانی از ارتفاع سطح دریا به بالای 3500 متر کار عاقلانه ای نیست و در صورت عدم وجود علایم نیز بهتر است در این ارتفاع حداقل 1 روز هم هوا شده و در این ارتفاع بمانید.
به طور کلی نمی توان پیش گویی کرد که چه شخصی در چه ارتفاعی به چه میزان دچار این علایم خواهد شد اما داشتن آمادگی جسمانی و عدم مصرف دخانیات در پیش گیری موثر است. فردی که دچار این علایم می شود نباید در ارتفاع فعالیت شدید انجام دهد. کسانی که دارای مشکلات قلبی ، ریوی و فشار خون هستند ، قبل از رفتن به ارتفاع باید با پزشک متخصص صلاح و مشورت کنند.

درمان بیماری ارتفاع :پیشگیری از بیماری ارتفاع با داروی دیاموکس (استازولامید) :
تحقیقات زیادی روی داروی دیاموکس Diamox در این رابطه انجام شده است . این دارو جهت جلوگیری از نگهداری آب در بدن مصرف می شود و باعث می شود شما ادرار کنید یعنی دارویی ادرار آور است. هیچ شکی در موثر بودن این دارو برای جلوگیری از بیماری ارتفاع ، چنانچه برای چندین روز قبل از روز صعود استفاده شود وجود ندارد.
می توانید قرص 250 گرمی آن را 3 روز قبل از صعود به ارتفاع بالای 3500 متر ، هر روز 2 عدد مصرف کنید و 2 روز هم در روزهای صعود این کار را انجام دهید. یعنی مجموعا 5 روز و هر روز 2 عدد .
اینکه این دارو چطور از بیماری ارتفاع جلوگیری می کند ناشناخته است ! اما تاثیر این دارو بر روی بهبود تنفس است و تنقس شما را در هنگام خواب سریع تر و عمیق تر می کند که از تاثیر مستقیم این دارو که افزایش ادرار است مهم تر است.
این دارو مثل هر دارویی عوارض جانبی نا خواسته هم دارد ، چنانچه این دارو را می خواهید مصرف کنید به این تاثیرات نیز توجه کنید : ممکن است برخی افراد با مصرف آن احساس تهوع کنند و در انگشتانشان احساس خارش کنند و در کل حاشان را خراب کند.
این حالتها البته با توقف مصرف دارو ازبین می روند. عوارض گزارش شده برای این دارو عبارتند از قرمز شدن ، جوش زدن ، عطش ، خواب آلودگی یا بی تابی . بنابر این آزمایش این دارو را یک یا دو روز قبل از برنامه  به شما توصیه می کنیم تا متوجه شوید آیا این دارو برای شما مناسب است یا نه . البته در هر حال توجه کنید که استفاده از این دارو قبل از هر صعود  یک راه حل دایمی توصیه شده نیست و بسیاری از طبیعت گردان و کوهنوردان هم ترجیح می دهند بدون استفاده از دارو برنامه خود را انجام دهند.

درمان علایم بیماری :
قبل از هر چیزی این نکته را در ذهن داشته باشید که  اگرچه علایم این بیماری خوشایند نیست اما این حالت ها اکثرا مشکل خاص و جدی نیستند و فقط باعث محدود شدن توانایی ما در ارتفاع  می شوند و پس از مدتی این علایم با عادت کردن به شرایط و هم هوا شدن از بین می روند. بهتر این است که ترجیح دهید از دارویی در شرایط عادی این علایم استفاده نکنید و خود را عادت دهید اما داروهایی که به بهبود بیماری ارتفاع کمک می کنند بدین صورت هستند : آسپیرین ، پانادول یا نروفن به بهبود سردرد کمک می کنند و داروهایی که عموما برا مسافرت استفاده می کنید مانند آوومین ، استیمتیل و استاجرون  حالت تهوع و سرگیجه را درمان می کنند. دگزامتازون نیز همچنین قابل استفاده است . تنفس با ماسک اکسیژن نیز بیماری ارتفاع را بهبود می بخشد.
کاری که بدون استفاده از دارو پیشنهاد می شود این است که چنانچه فردی علایم این بیماری را دارد به ارتفاع بالاتر نرود تا به وضعیت عادی باز گردد و  چنانچه هم هوایی در چندین روز متوالی باعث بهبودی نشد و یا اینکه علایم به شکل جدی افزایش پیدا کرد به ارتفاع پایین برگردد.
حالتهای شدید بیماری ارتفاع - ورم (edema) ریوی و مغزی :
کمتر از 2 درصد کسانی که به ارتفاع می روند با حالت شدید بیماری ارتفاع روبرو می شوند . این حالت معمولا بین ارتفاع 4000 تا 5000 متر شروع می شود و به ندرت در کمتر از این ارتفاع بروز می کند:

1. ورم  ریوی ( اِدم ریوی):

ورم ریوی یکی از این حالتهای شدید است .  علت آن جمع شدن مایع در شش فرد است که موجب بروزی بیماری شده و در عرض چند دقیقه ممکن است خود را نشان دهد . نشانه آن اختلال در تنفس  و بعضی وقتها شنیده شدن صدایی شبیه قل قل در قسمت سینه فرد است.

ورم ریوی را باید در مراحل اولیه بسرعت تشخیص دهید: اگر اختلال در تنفس در زمان استراحت برای فرد رخ داده است یا اگر فرد سرفه های پیوسته و بی وقفه دارد .
شکیبایی و صبر در مورد ورم ریوی جایز نیست زیرا حالت خطرناکی است و باید در این وضعیت اضطراری سریعا فرد را به ارتفاع پایین تر ببرید. 500 متر کم کردن ارتفاع به صورت متناوب باعث ببهبود شرایط فرد به طرز محسوسی خواهد شد. در صورت موجود بودن ، ماسک اکسیژن و محفظه فشار مخصوص نیز کمک کننده خواهند بود. نفادوفین و داروهای استروئید مثل دگزامتازون و دکدرون نیز مناسب هستند.

2. ورم  مغزی ( اِدم مغزی):

ورم مغزی هم یکی دیگر از حالتهای شدید و نادر بیماری ارتفاع است. علت هم تجمع مایع در مغز است. در این حالت فرد برای ساعتهای متوالی خواب آلود و گیج بوده و به هنگام راه رفتن نیز تعادل ندارد گاهی دوبینی هم در فرد ایجاد می شود. ورم مغزی نیز حالت خطرناکی است و صبر جایز نبوده باید فرد را سریعا به ارتفاع پایین ببرید. از داروهای استروئیدی مثل دگزامتازون و دکدرون نیز می توانید استفاده کنید همچنین از محفظه فشار مخصوص .

درهردو حالت ورم ریوی و مغزی استفاده از وسایل پزشکی ذکر شده جایز است هرچند ممکن است در دسترس نباشند. هر دو حالت خطرناک بوده و باید بیدرنگ فرد به ارتفاع پایین آورده شود و پس از بهبودی ، فرد حق بازگشت به ارتفاع بالاتر و ادامه کار را ندارد و باید پس از برنامه توسط پزشک معاینه شود تا اجازه شرکت در برنامه های بعدی را داشته باشد. یک دوره استراحت و بازیابی توان جسمی برای بهبودی کامل و سریع تر برای فرد توصیه می شود.

ورم محیطی (Peripheral Edema):

تجمع مایع باعث ورم کردن صورت شده گاهی بازو یا پا نیز پس از مدتی پیمودن مسیر ورم می کنند. این ورم های معمولا پس از چند روز به اصطلاح می خوابند. به این ورمها ، ورمهای خارجی گفته می شود و بروز آنها به معنای علایم ظاهر شدن ورم ریوی یا مغزی نیست.

خونریزی شبکیه چشم:

خونریزی شبکیه چشم ، در ارتفاع 5000 متر می تواند بروز کند اما بندرت یک مشکل حاد و جدی است. این مشکل را شما نی توانید متوجه شوید و فرد متخصص با ابزار چشم پزشکی می تواند آنرا مشاهده کند. این خونربزی مختصر بندرت باعث ایجاد مشکل در بینایی فرد( به شکل ایجاد یک حفره در تصویر) می شود . در این حالت نیز همان کم کردن ارتفاع توصیه می شود به همراه یک دوره استراحت و بازیابی توان جسمی.

منبع :انجمن پزشکی کوهستان ایران - دکتر حمید مساعدیان